HS Code (اچ اس کد) یا کد سیستم هماهنگ، یک شناسه عددی استاندارد برای طبقه بندی کالاها در تجارت بین المللی است که برای شناسایی نوع کالا، تعیین تعرفه گمرکی و بررسی مقررات واردات و صادرات استفاده می شود.
این کد در سطح بین المللی ۶ رقم دارد، اما در ایران برای تعیین ردیف تعرفه گمرکی معمولا از کد ۸ رقمی استفاده می گردد.
برای پیدا کردن HS Code یک کالا باید ابتدا مشخصات فنی و کاربرد آن را شناسایی کرده و سپس کد مربوط را در کتاب مقررات صادرات و واردات یا سامانه های مرتبط با تجارت خارجی جستجو کنید. انتخاب صحیح این کد اهمیت زیادی دارد؛ زیرا می تواند بر میزان حقوق ورودی، مجوزهای مورد نیاز و روند ترخیص کالا تأثیر بگذارد.
به عنوان مثال، قهوه برشته شده ای که کافئین آن حذف نشده است، در سیستم بین المللی با کد ۰۹۰۱۲۱ شناخته می شود. با این حال برای اظهار همین کالا در ایران باید ردیف تعرفه ملی و ضوابط مربوط به آن نیز بررسی شود.
HS Code مخفف چیست؟
عبارت HS مخفف Harmonized System و نام کامل آن Harmonized Commodity Description and Coding System به معنی «سیستم هماهنگ توصیف و کدگذاری کالا» است.
این سیستم توسط سازمان جهانی گمرک (World Customs Organization یا WCO) مدیریت می شود و مبنای مشترکی برای طبقه بندی کالاهای تجاری در کشورهای مختلف ارائه می کند.
در این ساختار، کالاها براساس ویژگی هایی مانند جنس، ماهیت، نوع ساخت و کاربرد در گروه های مشخص قرار می گیرند. به این ترتیب، گمرک کشورها می تواند برای شناسایی کالا از یک نظام طبقه بندی مشترک استفاده کند.
البته یکسان بودن کد بین المللی به معنای یکسان بودن حقوق ورودی یا شرایط واردات در تمام کشورها نیست و هر کشور می تواند در سطح ملی، تقسیم بندی دقیق تر و مقررات تعرفه ای مخصوص خود را داشته باشد.
HS Code چند رقم دارد و ساختار آن چگونه است؟
کد HS در ساختار استاندارد بین المللی از ۶ رقم تشکیل شده است. این ارقام از چپ به راست، کالا را از یک گروه کلی به زیرگروهی دقیق تر تقسیم می کنند.
دو رقم اول فصل کالا، چهار رقم اول شماره ردیف یا سرفصل و مجموعه شش رقم، زیرردیف کالا را مشخص می کند.
معنی ارقام ۲، ۴ و ۶ در کد HS
برای شناخت ساختار HS Code می توان از مثال قهوه استفاده کرد:
مفهوم | کد نمونه | عنوان انگلیسی | تعداد ارقام |
فصل قهوه، چای و ادویه | 09 | Chapter | ۲ رقم |
ردیف مربوط به قهوه | 0901 | Heading | ۴ رقم |
قهوه برشته شده بدون حذف کافئین | 090121 | Subheading | ۶ رقم |
مثال واقعی از کد HS یک کالا
فرض کنید یک شرکت قصد واردات قهوه از یک تامین کننده خارجی را دارد. برای تعیین کد HS، ابتدا باید مشخص شود که قهوه خام است یا برشته شده و آیا کافئین آن حذف شده است یا خیر.
کد HS بین المللی | نوع کالا |
090111 | قهوه برشته نشده، بدون حذف کافئین |
090112 | قهوه برشته نشده، بدون کافئین |
090121 | قهوه برشته شده، بدون حذف کافئین |
090122 | قهوه برشته شده، بدون کافئین |
همان طور که مشاهده می شود، تفاوت در وضعیت فرآوری کالا می تواند باعث تغییر کد HS شود. بنابراین انتخاب کد تنها براساس نام عمومی «قهوه» صحیح نیست.
این کدها نمونه های واقعی شش رقمی هستند و نباید بدون بررسی ردیف تعرفه ملی، به عنوان کد نهایی اظهار در ایران استفاده شوند.
نحوه پیدا کردن و استعلام کد HS
برای پیدا کردن کد HS کالا می توانید از سامانه های آنلاین جستجوی تعرفه استفاده کنید.
به عنوان مثال، در سامانه آنلاین کد تعرفه به آدرس اینترنتی https://hs.takbab.com یا ابزار جستجوی HS Code تاجریا به نشانی https://tajeria.com/hs امکان جستجوی نام کالا یا شماره تعرفه فراهم شده است.
همچنین برای بررسی کد شش رقمی بین المللی می توانید به آدرس WCO Trade Tools مراجعه کنید.
پس از پیدا کردن کد احتمالی، باید شرح تعرفه را با مشخصات فنی و کاربرد واقعی کالا تطبیق داده و ردیف ۸ رقمی ایران را در کتاب مقررات صادرات و واردات سال جاری بررسی کنید.
توجه داشته باشید که نتیجه جستجو در این ابزارها به تنهایی به معنای تایید قطعی تعرفه توسط گمرک نیست.
جستجوی کد تعرفه در کتاب مقررات صادرات و واردات
یکی از مهم ترین منابع برای شناسایی تعرفه کالا در ایران، کتاب مقررات صادرات و واردات است. این کتاب شامل جدول ردیف های تعرفه، شرح کالاها، حقوق ورودی و ضوابط مرتبط با تجارت خارجی است.
برای پیدا کردن کد تعرفه از این کتاب، مراحل زیر را دنبال کنید:
- آماده سازی مشخصات کالا شامل نام تجاری، جنس، ترکیبات، کاربرد و مدل کالا
- پیدا کردن فصل مرتبط با توجه به ماهیت کالا
- بررسی ردیف و زیرردیف و تطبیق توضیحات کدهای چهار و شش رقمی با مشخصات کالا
- تعیین تعرفه ملی بررسی ردیف ۸ رقمی مرتبط با کالا و شرح دقیق آن در جدول ایران
- بررسی و کنترل وضعیت ورود، حقوق ورودی، مجوزها و اصلاحیه های معتبر
برای مثال، اگر قصد واردات یک دستگاه صنعتی را دارید، جستجوی عبارت «ماشین آلات» به تنهایی برای تعیین تعرفه کافی نیست. نوع عملکرد، کاربری، مشخصات فنی و حتی نحوه قرارگیری اجزای دستگاه ممکن است در تعیین کد صحیح موثر باشد.
در زمان نگارش این مقاله، کتاب مقررات صادرات و واردات سال ۱۴۰۵ منتشر شده است. با این حال، بخشنامه ها و مصوبات بعدی ممکن است بعضی تعرفه ها یا شرایط ورود را تغییر دهند. بنابراین تاریخ اعتبار اطلاعات را نیز بررسی کنید.
استعلام HS Code در سامانه های گمرکی
علاوه بر کتاب مقررات، سامانه های الکترونیکی مرتبط با تجارت خارجی ایران نیز برای بررسی و ثبت اطلاعات تعرفه کالا مورد استفاده قرار می گیرند. در ادامه این سامانه ها را بررسی می کنیم.
سامانه جامع تجارت ایران
سامانه جامع تجارت به نشانی ntsw.ir در فرآیندهایی مانند ثبت سفارش و بررسی اطلاعات کالا کاربرد دارد.
در بخش های مربوط به انتخاب یا افزودن کالا، می توان براساس امکانات فعال سامانه، ردیف تعرفه را با استفاده از شماره تعرفه، شرح کالا یا طبقه بندی آن جستجو و انتخاب کرد.
سامانه های گمرک جمهوری اسلامی ایران
از طریق وبسایت گمرک ایران و سامانه های مرتبط با اظهار کالا، می توان به خدمات و اطلاعات گمرکی دسترسی داشت.
در فرآیند اظهار، ردیف تعرفه انتخاب شده همراه با سایر اطلاعات کالا ثبت می شود و مبنای بررسی های گمرکی قرار می گیرد.
نکته مهم این است که پیدا شدن یک کد در سامانه به تنهایی به معنای تایید قطعی طبقه بندی کالای شما نیست. در واقع کد انتخابی باید با ماهیت واقعی کالا و قواعد قانونی طبقه بندی مطابقت داشته باشد.
همچنین کد TSC که برای بررسی ارزش گمرکی کالا کاربرد دارد نیز با HS Code یکسان نیست و نباید این دو را با یکدیگر اشتباه گرفت.
بررسی صحت کد HS براساس مشخصات کالا
گاهی چند ردیف تعرفه ظاهرا مشابه برای یک کالا وجود دارد. در چنین شرایطی تصمیم گیری فقط براساس نام کالا یا کد اعلام شده توسط فروشنده ممکن است باعث انتخاب تعرفه اشتباه شود.
برای بررسی دقیق تر اطلاعات زیر را بررسی نمایید:
- بررسی اینکه کالا از چه موادی ساخته شده و ترکیب اصلی آن چیست؟
- بررسی اینکه کالا چه کاری انجام می دهد و عملکرد اصلی آن چیست؟
- وضعیت فرآوری کالا چطور بوده و آیا کالا خام، نیمه ساخته یا محصول نهایی است؟
- مشخصات فنی شامل ظرفیت، توان، ابعاد، فناوری و سایر ویژگی های فنی آن چیست؟
- وضعیت عرضه کالا چگونه است و کالا به صورت مستقل، مجموعه ای یا همراه با قطعات دیگر ارائه می شود؟
پس از گردآوری این اطلاعات، شرح ردیف های احتمالی، یادداشت های بخش و فصل و قواعد عمومی تفسیر سیستم هماهنگ باید بررسی شوند.
اگر با وجود بررسی مدارک، همچنان در تعیین کد صحیح تردید دارید، می توانید پیش از اظهار از گمرک استعلام تعرفه دریافت کنید.
طبق ماده ۴۳ قانون امور گمرکی، صاحب کالا یا نماینده قانونی او می تواند با رعایت شرایط مقرر، نظر مشورتی گمرک را درباره شماره تعرفه درخواست کند. لازم الاجرا شدن تعرفه بندی برای طرفین نیز تابع شرایط قانونی و رسیدگی کمیسیون مربوط است.
این روش به ویژه برای ماشین آلات تخصصی، کالاهای ترکیبی و محصولاتی که چند ردیف تعرفه احتمالی دارند بسیار مهم و حائز اهمیت است و باید به آن توجه ویژه ای داشته باشید.
تفاوت HS Code با کد تعرفه گمرکی و شناسه کالا چیست؟
HS Code، کد تعرفه گمرکی و شناسه کالا هر سه برای شناسایی یا دسته بندی کالا کاربرد دارند، اما از نظر ساختار و هدف یکسان نیستند.
مهم ترین تفاوت این است که HS Code مبنای طبقه بندی بین المللی کالا است، در حالی که ردیف تعرفه ملی برای اعمال مقررات گمرکی هر کشور استفاده می شود. شناسه کالا نیز در سامانه های مرتبط برای شناسایی مشخصات و هویت کالا به کار می رود.
شناسه کالا | کد تعرفه گمرکی ایران | HS Code | ویژگی |
شناسایی کالا در سامانه های مربوط | تعیین ردیف تعرفه و ضوابط گمرکی | طبقه بندی بین المللی | کاربرد اصلی |
شناسه مستقل از HS | معمولا ۸ رقم | ۶ رقم | ساختار |
فرآیندهای شناسایی و ثبت اطلاعات کالا | مقررات تجارت خارجی ایران | نظام مشترک بین المللی | محدوده استفاده |
قواعد سامانه و مرجع صادرکننده شناسه | جدول تعرفه و مقررات ملی | قواعد سیستم هماهنگ | مبنای تعیین |
برای مثال، دو کالا ممکن است در شش رقم نخست HS یکسان باشند، اما در نظام تعرفه ملی یک کشور به ردیف های متفاوتی تقسیم شوند. از سوی دیگر، داشتن شناسه کالا به این معنا نیست که ردیف تعرفه گمرکی آن بدون نیاز به بررسی مشخصات فنی مشخص شده است.
کاربرد HS Code در واردات، صادرات و ترخیص کالا
کاربرد کد HS فقط به شناسایی نام کالا محدود نمی شود. این کد در بررسی مقررات تجارت خارجی، تهیه اظهارنامه های گمرکی، تعیین حقوق ورودی و تهیه آمار تجارت بین المللی نقش دارد.
برای واردکننده یا صادرکننده، مهم ترین کاربرد آن فراهم کردن مبنایی مشخص برای بررسی وضعیت قانونی و گمرکی کالا پیش از انجام معامله است.
تاثیر کد HS بر حقوق ورودی و مجوزهای گمرکی
یکی از مهم ترین کاربردهای HS Code، تعیین ردیف تعرفه ای است که حقوق ورودی و مقررات کالا براساس آن بررسی می شود.
برای نمونه، دو دستگاه با ظاهر مشابه ممکن است به دلیل تفاوت در عملکرد یا مشخصات فنی در ردیف های تعرفه ای متفاوت قرار بگیرند. در نتیجه، حقوق ورودی یا مجوزهای مورد نیاز آنها می تواند متفاوت باشد.
انتخاب کد صحیح به واردکننده کمک می کند پیش از ثبت سفارش، وضعیت کالا را از نظر مجاز، مشروط یا ممنوع بودن ورود، مجوزهای قانونی و هزینه های گمرکی بررسی کند.
در فرآیند ترخیص کالا از گمرک، کد تعرفه همراه با ارزش گمرکی و سایر اطلاعات اظهارنامه بررسی می شود. بنابراین انتخاب نادرست آن ممکن است باعث اصلاح اظهارنامه، مطالبه مابه التفاوت حقوق ورودی یا طولانی شدن روند ترخیص شود.
البته میزان حقوق ورودی تنها با دانستن HS Code مشخص نمی شود و باید نرخ معتبر ردیف ملی، ارزش گمرکی و سایر مقررات قابل اعمال نیز در نظر گرفته شود.
نقش HS Code در اسناد حمل و ترخیص کالا
در تجارت بین المللی، اطلاعات کالا باید در اسناد خرید، حمل و اظهار گمرکی با یکدیگر سازگار باشند.
کد HS یا ردیف تعرفه در فرآیند ثبت سفارش و اظهارنامه کاربرد دارد و بسته به الزامات کشور مقصد، شرکت حمل یا نوع محموله، ممکن است درج آن در بعضی اسناد حمل نیز درخواست شود.
به عنوان مثال، هنگام حمل بار دریایی، شرکت حمل ممکن است برای بررسی ماهیت کالا، الزامات پذیرش محموله و تهیه برخی اطلاعات حمل، کد HS را از صاحب کالا درخواست کند.
با این حال، HS Code جایگزین اطلاعاتی مانند وزن، حجم، نوع بسته بندی یا مدارک ایمنی کالاهای خطرناک نمی شود.
به عنوان مثال فرض کنید یک محموله قطعات صنعتی از چین به بندر شهید رجایی ارسال شده است. اگر ردیف تعرفه درج شده در ثبت سفارش با مشخصات واقعی کالای اظهار شده مطابقت نداشته باشد، ممکن است پرونده برای بررسی بیشتر یا اصلاح اطلاعات ارجاع شود.
به همین دلیل، پیش از ترخیص کالا از گمرک بندر عباس، بهتر است تعرفه کالا با فاکتور تجاری، اسناد فنی و اطلاعات ثبت سفارش تطبیق داده شود تا احتمال بروز مغایرت و تاخیر کاهش یابد.
اشتباهات رایج در انتخاب HS Code و پیامدهای آن
بخش قابل توجهی از خطاهای تعرفه بندی زمانی رخ می دهد که کد کالا بدون بررسی کافی انتخاب شود. تشابه نام تجاری، استفاده از اطلاعات قدیمی و اعتماد کامل به کد فروشنده خارجی از جمله مواردی هستند که می توانند باعث اشتباه شوند.
راهکار | پیامد احتمالی | اشتباه رایج |
بررسی ماهیت و مشخصات فنی | طبقه بندی نادرست | انتخاب کد فقط براساس نام کالا |
تطبیق شش رقم اول و بررسی ردیف ملی | مغایرت با تعرفه ملی ایران | استفاده مستقیم از کد فروشنده خارجی |
بررسی مقررات و اصلاحیه های معتبر | اعمال ضوابط یا نرخ قدیمی | استفاده از جدول تعرفه سال های قبل |
بررسی یادداشت های طبقه بندی | انتخاب زیرردیف اشتباه | نادیده گرفتن ترکیبات یا کاربرد کالا |
کنترل اطلاعات پیش از اظهار | بررسی بیشتر یا اصلاح اظهارنامه | عدم تطبیق تعرفه با اسناد |
اشتباه در تعیین کد HS ممکن است باعث اختلاف در میزان حقوق ورودی، درخواست مدارک بیشتر و افزایش زمان رسیدگی شود. در برخی شرایط نیز بسته به نوع تخلف و مقررات قابل اعمال، پیامدهای قانونی وجود دارد.
با این حال، هر اصلاح تعرفه ای لزوما به معنای تعلق جریمه نیست. برای مثال، تبصره ماده ۴۳ قانون امور گمرکی درباره مواردی که گمرک تعرفه کالای اظهارشده را تعیین و اصلاح می کند، حکم مشخصی برای دریافت مابه التفاوت بدون جریمه مقرر کرده است.
چک لیست تعاملی HS Code
قبل از تایید نهایی کد لازم است موارد زیر را بررسی کنید:
- مشخصات فنی و کاربرد واقعی کالا مشخص شده است
- کد شش رقمی با شرح رسمی HS مطابقت دارد
- ردیف تعرفه ملی ایران در مقررات معتبر بررسی شده است
- وضعیت ورود، مجوزها و حقوق ورودی کنترل شده است
- اطلاعات تعرفه با فاکتور، ثبت سفارش و سایر مدارک مرتبط مغایرت نداشته باشد
اگر پاسخ هر یک از این موارد نامشخص باشد، بهتر است پیش از اظهار یا نهایی کردن خرید خارجی، موضوع بررسی شود. این کار به ویژه برای کالاهای گران قیمت، تجهیزات تخصصی و محموله های حساس به زمان اهمیت دارد.
جمع بندی مطلب
HS Code در یک جمع بندی نهایی مبنای اصلی طبقه بندی کالا در تجارت بین المللی است،
اما انتخاب کد صحیح تنها به پیدا کردن یک شماره شش رقمی محدود نمی شود. برای انجام واردات و صادرات، باید شرح واقعی کالا با ساختار HS، ردیف تعرفه ملی و مقررات معتبر کشور مقصد تطبیق داده شود.
اگر قصد واردات یا صادرات کالایی را دارید که تعرفه آن مشخص نیست، بررسی کد HS پیش از ثبت سفارش و حمل محموله می تواند از مغایرت اسناد، هزینه های پیش بینی نشده و تاخیرهای احتمالی در تشریفات گمرکی جلوگیری کند.
سوالات متداول درباره HS Code
آیا HS Code در تمام کشورها یکسان است؟
شش رقم نخست کد HS در چارچوب نسخه یکسان سیستم هماهنگ، مبنای مشترک بین المللی دارد؛ اما کشورها می توانند برای نیازهای تعرفه ای و آماری خود ارقام بیشتری به آن اضافه کنند. به همین دلیل، کد کامل تعرفه در کشورها لزوما یکسان نیست.
آیا کد HS برای صادرات و واردات متفاوت است؟
طبقه بندی شش رقمی بین المللی یک کالای مشخص اصولا در صادرات و واردات یکسان است؛ اما ردیف تعرفه ملی، مجوزها و مقررات قابل اعمال در کشورهای مبدا و مقصد ممکن است تفاوت داشته باشند.
آیا می توان از کد HS فروشنده خارجی استفاده کرد؟
بله، کد اعلام شده توسط فروشنده می تواند نقطه شروع مناسبی باشد، اما نباید بدون بررسی استفاده شود. لازم است مشخصات واقعی کالا با کد شش رقمی تطبیق داده شده و ردیف تعرفه ملی کشور مقصد نیز بررسی شود.
در صورت اختلاف بر سر کد HS چه باید کرد؟
در صورت اختلاف، باید اسناد فنی، مشخصات کالا و دلایل طبقه بندی بررسی شوند. همچنین مطابق ماده ۴۳ قانون امور گمرکی امکان درخواست استعلام تعرفه پیش از اظهار وجود دارد. اختلافات مربوط نیز حسب مورد از مسیرهای قانونی و کمیسیون های رسیدگی به اختلافات گمرکی پیگیری می شوند.
