Fob چیست؟ راهنمای کامل فوب در حمل دریایی و شرایط تحویل کالا

اگر در زمینه واردات، صادرات یا حمل و نقل بین المللی بخصوص حمل و نقل دریایی فعالیت می کنید، شناخت شرایط تحویل کالا برای جلوگیری از هزینه ها و ریسک های پیش بینی نشده اهمیت زیادی دارد.

یکی از مهم ترین قواعد اینکوترمز، FOB است که مشخص می کند مسئولیت، هزینه ها و ریسک حمل کالا در چه مرحله ای از فروشنده به خریدار منتقل می شود.

به بیان ساده، فروشنده موظف است کالا را تا بندر مبدأ و روی کشتی تحویل دهد و از آن لحظه به بعد، مسئولیت حمل، بیمه و سایر ریسک های مربوط به کالا بر عهده خریدار خواهد بود.

در این مقاله به طور کامل بررسی می کنیم که FOB چیست، چه کاربردی در تجارت بین المللی دارد، چه مسئولیت های برعهده خریدار و فروشنده در این روش است، مزایا و معایب آن چه مواردی هستند و تفاوت آن با سایر شرایط تحویل مانند CIF، CFR و EXW در چیست.

FOB چیست؟

FOB به زبان ساده یکی از شرایط تحویل کالا در تجارت بین المللی است که مشخص می کند فروشنده و خریدار هر کدام تا چه مرحله ای مسئول کالا هستند.

در این روش، فروشنده کالا را روی کشتی در بندر مبدأ تحویل می دهد و از همان لحظه، مسئولیت و ریسک کالا به خریدار منتقل می گردد.

FOB به طور کلی مخفف Free On Board به معنی تحویل روی عرشه کشتی است. در اینکوترمز، این اصطلاح یعنی فروشنده کالا را روی کشتی در بندر مبدأ تحویل می دهد و از همان لحظه، مسئولیت و ریسک کالا برعهده خریدار خواهد بود.

شرایط تحویل fob چیست؟

در شرایط تحویل FOB، فروشنده موظف است کالا را در بندر مبدأ روی کشتی که خریدار معرفی کرده است بارگیری کند.

تا قبل از بارگیری، تمامی مسئولیت ها و هزینه های مربوط به آماده سازی، حمل داخلی و تشریفات صادرات بر عهده فروشنده است. اما به محض قرار گرفتن کالا روی عرشه کشتی، مسئولیت و ریسک آن به خریدار انتقال داده خواهد شد.

به طور خلاصه، شرایط تحویل FOB عبارتند از:

• فروشنده کالا را برای صادرات آماده می کند.
• تشریفات گمرکی صادرات توسط فروشنده انجام می شود.
• کالا در بندر مبدا روی کشتی بارگیری می شود.
• پس از بارگیری، مسئولیت و ریسک کالا به خریدار منتقل می شود.
• هزینه های حمل دریایی، بیمه، تخلیه و ترخیص در مقصد بر عهده خریدار خواهد بود.

به همین دلیل است که FOB بیشتر برای حمل بار دریایی و کالاهایی که از طریق کشتی جابجا می شوند مورد استفاده قرار می گیرد.

هزینه ها در FOB بر عهده چه کسی است؟

در روش FOB، هزینه های حمل و نقل بین فروشنده و خریدار تقسیم می شود و هر یک از طرفین بخشی از هزینه ها را بر عهده دارند.

به طور کلی فروشنده هزینه های مربوط به آماده سازی و تحویل کالا تا زمان بارگیری روی کشتی را پرداخت می کند و پس از آن، سایر هزینه ها بر عهده خریدار خواهد بود.

به طور خلاصه، هزینه ها در FOB شامل موارد زیر هستند.

هزینه هایی که بر عهده فروشنده است:

• بسته بندی و آماده سازی کالا
• حمل کالا تا بندر مبدأ
• انجام تشریفات و عوارض گمرکی صادرات
• بارگیری کالا روی کشتی

هزینه هایی که بر عهده خریدار است:

• کرایه حمل دریایی
• بیمه کالا (در صورت نیاز)
• تخلیه کالا در بندر مقصد
• هزینه های گمرکی و ترخیص واردات
• حمل کالا از بندر مقصد تا محل نهایی

لازم به ذکر است که تقسیم شفاف هزینه ها در FOB باعث می شود که خریدار و فروشنده از ابتدا نسبت به تعهدات مالی خود آگاهی داشته باشند و از بروز اختلاف در طول معامله جلوگیری شود.

مزایا و معایب FOB

روش FOB به عنوان یکی از پرکاربردترین شرایط تحویل کالا در تجارت بین المللی همانند هر روش دیگری مزایا و محدودیت های خاص خود را دارد. آشنایی با این موارد به خریدار و فروشنده کمک می کند تا با توجه به نوع کالا، مقصد و شرایط معامله، بهترین تصمیم گیری را داشته باشند.

مزایای FOB عبارتند از:

• تقسیم شفاف مسئولیت ها و هزینه ها بین خریدار و فروشنده
• کاهش احتمال بروز اختلاف در زمان تحویل کالا
• امکان انتخاب شرکت حمل و نقل توسط خریدار
• مناسب برای حمل کالا از طریق دریا
• مدیریت بهتر هزینه های حمل توسط خریدار

معایب FOB نیز شامل موارد زیر هستند:

• خریدار باید حمل دریایی و بیمه کالا را مدیریت کند.
• پس از بارگیری کالا روی کشتی، تمامی ریسک ها بر عهده خریدار است.
• این روش فقط برای حمل و نقل دریایی و آبراه های داخلی کاربرد دارد.
• در صورت تاخیر یا بروز مشکل پس از بارگیری، مسئولیت آن بر عهده خریدار خواهد بود.

تفاوت FOB و CIF

به طور کلی تفاوت اصلی FOB و CIF در مسئولیت حمل و بیمه کالا است.

در FOB، فروشنده کالا را روی کشتی تحویل می دهد و از آن لحظه، هزینه ها و ریسک حمل بر عهده خریدار است. اما در CIF، فروشنده علاوه بر بارگیری کالا، هزینه حمل دریایی و بیمه تا بندر مقصد را نیز پرداخت می کند.

تفاوت FOB و CFR

در هر دو روش FOB و CFR، ریسک کالا پس از بارگیری روی کشتی به خریدار منتقل می شود. تفاوت این است که در FOB، هزینه حمل بار با کشتی را خریدار پرداخت می کند، اما در CFR این هزینه بر عهده فروشنده است.

تفاوت FOB و EXW

در FOB، فروشنده کالا را تا زمان بارگیری روی کشتی در بندر مبدأ تحویل می دهد و تشریفات صادرات را انجام می دهد.

اما در EXW، فروشنده فقط کالا را در محل خود آماده تحویل می کند و از همان ابتدا، تمامی هزینه ها، تشریفات گمرکی و مسئولیت حمل بر عهده خریدار خواهد بود.

نمونه قرارداد FOB

در ادامه یک نمونه قرارداد FOB صرفا به منظور آشنایی شما با جزئیات آن ایجاد شده است که به طور کلی با کلیات آن آشنا شوید.

سوالات متداول درباره FOB